Namo Shetkari Yojana शेतकऱ्यांना आर्थिक बळ देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या नमो शेतकरी सन्मान निधी योजनेच्या हप्त्याची प्रतीक्षा आता संपली आहे. हा बहुप्रतिक्षित हप्ता उद्यापासून (११ डिसेंबर २०२५ पासून) थेट लाभार्थी शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा होण्यास सुरुवात होण्याची शक्यता आहे.
परंतु, याच वेळी या योजनेमध्ये सरकारने केलेले कठोर बदल चर्चेत आले आहेत. केवळ खऱ्या आणि पात्र शेतकऱ्यांपर्यंतच लाभ पोहोचावा, यासाठी सरकारने अनेक अपात्र व्यक्तींना यादीतून वगळण्यास सुरुवात केली आहे, ज्यामुळे एकूण लाभार्थींची संख्या मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे.
९६ लाखांवरून ९० लाखांवर लाभार्थी: कपातीची प्रमुख कारणे Namo Shetkari Yojana
यापूर्वी एकाच वेळी सुमारे ९६ लाख शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ मिळत होता, पण आता ही संख्या ९० लाखांपर्यंत खाली आली आहे. सरकार ‘कडक नियम’ (Strict Rules) लागू करत असल्याने ही कपात होत आहे. नावे वगळण्याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. मृत व्यक्तींचे प्रकरण (Dead Beneficiaries)
- काय आढळले: सुमारे २८ हजार अशी प्रकरणे आढळून आली, जिथे शेतकऱ्याचा मृत्यू होऊनही त्यांच्या बँक खात्यात नियमितपणे हप्ता जमा होत होता.
- सरकारची कारवाई: कुटुंबियांनी माहिती लपवल्यामुळे किंवा न दिल्याने हा प्रकार घडला. सरकारने आता गावनिहाय तपासणी सुरू करून अशा सर्व मृत व्यक्तींची नावे यादीतून काढून टाकली आहेत.
२. दुहेरी लाभ घेणारे (Dual Scheme Benefits)
- जे शेतकरी केंद्र सरकारची पीएम किसान योजना (PM Kisan Yojana) आणि राज्य सरकारची नमो शेतकरी योजना या दोन्ही योजनांचे पैसे एकाच वेळी घेत होते, त्यांना आता फक्त एकाच योजनेचा लाभ मिळणार आहे. एकाच व्यक्तीला दोन वेगवेगळ्या ठिकाणाहून पैसे मिळणे योग्य नसल्याचे सरकारचे मत आहे.
३. ‘एका घरात एकच व्यक्ती’ नियम (One Beneficiary Per Family)
- नवीन नियम: आता एकाच कुटुंबात (उदा. पती-पत्नी) फक्त एकाच व्यक्तीला या योजनेचा लाभ मिळणार आहे.
- शेतकऱ्यांची नाराजी: पूर्वी पती आणि पत्नी दोघांची नावे स्वतंत्र शेती कागदपत्रांवर असल्यास दोघांनाही पैसे मिळत होते. हा नियम बदलल्यामुळे अनेक घरांचे उत्पन्न कमी झाले असून, शेतकरी संघटनांमध्ये तीव्र नाराजी आहे.
४. आयकर भरणारे आणि नोकरदार वर्ग (Income Tax Payers/Employees)
- ज्या शेतकऱ्यांचे शेतीशिवाय इतर उत्पन्न आहे (उदा. सरकारी किंवा खाजगी नोकरी) आणि जे नियमितपणे आयकर (Income Tax) भरतात, त्यांची नावे यादीतून हटवली जात आहेत. ही योजना केवळ गरीब आणि गरजू शेतकऱ्यांसाठी असल्याने सरकारने हे पाऊल उचलले आहे.
शेतकरी संघटनांची मागणी
सरकारने कठोर नियम लागू करताना प्रामाणिक शेतकऱ्यांवर अन्याय होऊ नये, अशी मागणी शेतकरी संघटना करत आहेत. विशेषतः, ‘एका घरात एकच व्यक्ती’ या नियमामुळे, ज्या कुटुंबातील पती-पत्नी दोघेही सक्रियपणे शेतीत काम करतात, त्यांना दोघांनाही लाभ मिळावा यासाठी या नियमाचा सरकारने फेरविचार करावा, अशी मागणी जोर धरू लागली आहे.
शेतकऱ्यांसाठी तातडीची सूचना
पुढील हप्ता आता लवकरच (साधारणपणे दर चार महिन्यांनी) थेट खात्यात जमा होणार आहे. कोणताही अडथळा येऊ नये यासाठी:
- बँक खाते अपडेट ठेवा: आपले बँक खाते आधार कार्डशी (Aadhaar Seeding) आणि डीबीटीशी (DBT) जोडलेले असल्याची खात्री करा.
- कागदपत्रे तपासा: आपल्याकडील सर्व शेती कागदपत्रे आणि वैयक्तिक माहिती योग्य आणि अद्ययावत असल्याची तपासणी करा.
